Zmieniona w tym roku formuła wydawania “Rocznika Babiogórskiego” dotycząca zatwierdzenia wszystkich niezbędnych sprawozdań za ubiegły rok sprawiła, iż ukazał się on dopiero teraz. Czytelników prosimy o zaakceptowanie niniejszego terminu gdyż ze względów organizacyjnych od tego roku “Rocznik Babiogórski” będzie wydawany w podobnym okresie. Zamieszczamy link do naszego sklepu internetowego:
Poniżej kilka słów wstępu i wprowadzenia do tegorocznego Rocznika od Redaktorki Naczelnej:
Szanowni Czytelnicy,
w 2025 roku przypadały dwie ważne dla nas rocznice: w styczniu minęło 10 lat od śmierci wieloletniej redaktorki naczelnej „Rocznika Babiogórskiego” – Urszuli Janickiej-Krzywdy, a w grudniu tego roku odbył się uroczysty Jubileusz 30-lecia Stowarzyszenia Gmin Babiogórskich, poprzedzony Walnym Zgromadzeniem Członków Stowarzyszenia. By upamiętnić oba te wydarzenia, obok działów stałych, w których tradycyjnie prezentujemy ciekawe artykuły związane z regionem babiogórskim, dodatkowo publikujemy tekst wspomnieniowy Piotra Krzywdy na temat działalności Urszuli Janickiej-Krzywdy oraz sprawozdanie Anny Leksander podsumowujące 30 lat działalności Stowarzyszenia Gmin Babiogórskich, ze szczególnym uwzględnieniem ostatnich 10 lat.
Zamieszczamy również krótkie opracowanie na temat samego rocznika autorstwa prof. Tadeusza Palecznego, uzupełnione o dodatek redakcyjny.
W dziale Rozprawy i artykuły prezentujemy sześć artykułów. Pierwszy z nich, Galicja wczoraj i dziś – podróż tam i z powrotem autorstwa Edwarda Sochackiego, jest rozszerzoną wersją wykładu „Galicja wczoraj i dziś”, który został wygłoszony 16 maja 2025 roku z okazji otwarcia wystawy Muzeum Miejskiego Suchej Beskidzkiej pn. „Wspólne miasto, bogactwo tradycji – czyli życie codzienne w Suchej do II wojny światowej”. W eseju autor przedstawia wielokulturową i wieloetniczną przeszłość Monarchii Austro-Węgierskiej, ukazując jej ślady do dzisiaj obecne w sztuce, architekturze, języku, a także w ludzkiej świadomości.
Kolejne trzy artykuły napisał nasz stały współpracownik Andrzej Adam Majewski. Pierwszy, Zarys dziejów Przyborowa, poświęcony jest dziejom leżącej w Beskidzie Żywieckim niewielkiej wsi Przy-orów, od końca XVI wieku po czasy współczesne; autor uwzględnia w nich zajęcia mieszkańców, historię miejscowej parafii i kościoła, a także prezentuje jej lokalnych bohaterów. Drugi artykuł auorstwa A.A. Majewskiego to Działalność band rabunkowych z Korbielowa na słowackiej Orawie od połowy XIX do połowy XX wieku w świetle przekazów ustnych, ukazujący to zjawisko jako inspirowane tradycjami zbójnictwa góralskiego z rejonu Pilska, które zostało zapoczątkowane w dawniejszych wiekach przez pasterzy wołoskich i zbiegłych chłopów pańszczyźnianych. I w końcu trzeci tekst – Józef Czul (1825–1904). Najsławniejszy baca-czarodziej w rejonie Pilska – prezentuje historię Józefa Czula, pochodzącego z Przyborowa bacy-czarodzieja, który bacował na Hali Cudzichowej w Beskidzie Żywieckim i którego Autor jest prapraprawnukiem. Warto podkreślić, że mamy tu do czynienia
z niezwykle ciekawym połączeniem autorskiej opowieści beletrystycznej z narracją o charakterze naukowo-sprawozdawczym.
W „Roczniku” nie mogło też zabraknąć opracowania stałego współpracownika redakcji, Jerzego Mydlarza: w Wirtualnej wycieczce po Makowskiej Drodze Jakubowej autor za pomocą „ludzika Google” odtwarza Makowską Drogę Jakubową – szlak pielgrzymi prowadzący z Makowa Podhalańskiego do Santiago de Compostela, hiszpańskiego sanktuarium św. Jakuba Starszego. Ostatni artykuł w tym dziale to Epidemia cholery we wsiach zamieszkałych przez Górali Babiogórskich w 1831 roku, w którym autor – Paweł Franczak, będący również stałym współpracownikiem redakcji – omawia przebieg epidemii cholery w 1831 roku. Wykorzystuje do tego własne analizy sporządzone na podstawie miejscowych metryk parafialnych, które wcześniej zostały przez niego w tym celu w pełni zindeksowane.
W Arkuszu literackim znajdziemy opowiadanie artysty, rzeźbiarza, folklorysty i gawędziarza Mariana Bucały (1937–2020) pt. Droga, a do tego Komentarz kulturoznawcy do opowiadania Mariana Bucały „Droga” autorstwa prof. Tadeusza Palecznego.
W Materiałach Babiogórskiego Parku Narodowego prezentujemy dwa opracowania. Pierwszy, autorstwa Pawła Hotały i Magdaleny Kukli-Lelito – Dynamika i przebudowa ekosystemów leśnych Babiej Góry – przemiany drzewostanów świerkowych w obliczu naturalnych procesów i ochrony czynnej – mówi o przekształceniach lasów, szczególnie w reglu dolnym Parku, które miały miejsce w ciągu ostatnich 20 lat. Artykuł charakteryzuje przyczyny tych zmian, związane z dawnymi działaniami człowieka i sił przyrody, a także omawia inicjatywę przebudowy drzewostanów, mającą na celu przywrócenie naturalnej struktury i gatunków właściwych dla danego siedliska. Drugim opracowaniem jest Przyczynek do poznania motyli (Lepidoptera) Babiogórskiego Parku Narodowego, którego autorem jest Stanisław Szafraniec. Jest to uzupełnienie danych o czterech interesujących gatunkach motyli BgPN, w tym
nienotowanych tu dotąd polowca szachownicy i przeziernika mróweczki.
Książkę zamykają sprawozdania z działalności Stowarzyszenia Gmin Babiogórskich i Babiogórskiego Parku Narodowego za 2024 rok, dział Babiogoriana, krótkie informacje o zasłużonych osobach zmarłych oraz biogramy autorów. W imieniu Stowarzyszenia Gmin Babiogórskich, Babiogórskiego Parku Narodowego oraz własnym wszystkim autorom i osobom, które przyczyniły się do wydania niniejszego tomu, składam gorące podziękowania.
Katarzyna Słabosz-Palacz
Redaktorka Naczelna
